Nota previa: Ainda que o seguinte texto se lle amose en primeira persoa do plural, pense na persoa máis axeitada para atribuírlle estas palabras e pense tamén que quizabes ese tipo de persoas sexa unha minoría.

Unha práctica común nas sociais interaccións nosas é a medición mutua, posterior a unha inspección ocular reducionista e anterior a un xuízo sumarísimo baseado nas nosas referencias insuficientes. E medimos, e tentamos saber o moito que sabemos e o pouco que saben os outros, e o moi por riba que estamos dos suxeitos cos que nos cruzamos. Nunca cruzada contra o próximo e sen el (aínda que con el) e en favor do alimento insaciable do noso complexo de inferioridade. Porque, como dixo alguén que non lembro (poñamos que calquera), non estamos aquí para aprender nada, senón para que nos lembren o moito que sabemos. Que grande frase! O moito que sabemos, que é NADA e non o sabemos.

Un medido case nunca medidor

Nesta semana observei aos conductores dentro de súas ferrallas móbiles e, sen tratar nada novo nesta perspectiva, gustaría de lembrar o efecto curioso que producen os vehículos nos usuarios dos mesmos. Percíbese na meirande parte das veces unha proxección das nosas frustracións inconscientes na máquina exterior que nos “representa”. Un efecto similar a cando Koji se metía na cabeza de Mazinger Z e proxectaba no robot xigante toda a súa sede de loita. Ou cando os guerreiros das series televisivas xaponesas de super sentai (series de equipos de loitadores con pixamas fosforitos que acababan loitando con robots xigantes en plan Transformers, que derivou aos Power Rangers americanos) ensamblaban súas máquinas para loitar e aparecían no “cerebro” das mesmas, proxectando súas dotes no cachifallo fantástico.

Tamén se ve o efecto en filmes como Robot Jox, de Stuart Gordon, cando os loitadores post apocalípticos solventaban súas diferenzas a labazadas mediante robots xigantes controlados dende as cabezas. Ou na segunda entrega de Robocop cando o cerebro do malo (Caín?) é introducido nun robot que adquirirá súa conciencia. Ou ultimamente no filme Distrito 9, cando o protagonista proxecta súa rabia cara o sistema a través dun robot que semella sospeitosamente ao robot do anuncio do citröen C4.

É que ao estar ao acubillo na máquina conducímoslle a nosa conduta e facemos saír de nós mesmos o míster Hyde que non sospeitabamos que habitara o interior dos nosos foros. Facendo das máquinas chibos expiatorios do noso incorrecto devir pouco sosegado. Elas falan por nós e nós non temos ren que dicir. Elas nos representan a través de seus ferros e chapas e nós seguimos amosando o vulnerables que somos. Transmitindo ás alleacións do vehículo a suposta valentía que nos correspondería como humanos equilibrados que deberíamos ser.

un Koji calquera

Hoxe que están de moda os falsos fenómenos paranormais que se explican con procesos naturais como a observación ou a intuición, que dan lugar a series como O Mentalista ou outras que non lembro, decateime do moito que nos interesa ao vulgo o futuro en detrimento do coñecemento do pasado. É que o futuro pica morbo e o pasado pasado está e, ao sermos humanos, non o temos en consideración. Inconscientes de que se fosemos quen de “ler” o pasado outro galo nos tería cantado en cuestión de malas experiencias, golpes, frustracións, etc.

É curioso que algúns suxeitos arrogados á nómina da humanidade non sexan quen de anticiparse ás actuacións de outros suxeitos que coñecen dende hai tempo, cando a solución inicial e aproveitable para sucesivas ocasións sería botar unha lectura ao pasado desoutro suxeito para “ver” como vai actuar. É que é de ilusos agardar taumaturxias dun suxeito afeito dende o pasado a deficiencias nos hábitos básicos de comportamento, orde, hixiene, soño, etc. dado que os hábitos se marcan a nós como samesugas e son moi difíciles de cambiar, pois son cambios que requirirían de novos hábitos que case nunca se adquiren.

Máis curioso é, entón, constatar casos de depresións de persoas que reprochan ás súas parellas comportamentos que veñen observando durante corenta anos seguidos, ou anoxarse por agardar grandes cousas de amigos logo de coñecer de tempo e tempo seus funcionamentos sociais, ou perplexidade por agardar privatizacións pecuniarias dun político de esquerdas; ou garantías sociais dun político de dereitas. Todo ven dado polo noso pasado e non estaría de máis botar de cando en vez vista atrás para coñecer de mellor man o solo encol do que poñemos os pes do devir.

Un que, se cadra, che adiviña o pasado

Con todo o aprecio para meus alumnos e alumnas e con todo o desprezo para os que xogan co sentido crítico e se lucran coa ignorancia dos semellantes.

Este ano traballo con nenos e nenas de nove e dez anos e é curioso observar, cando interactúan entre eles e elas, como magnifican os feitos por moi nimios que sexan, como distorsionan a realidade a partires duns feitos dados que non comprenden moi ben, como fan xuízos de valor sen datos abondo, como prexulgan, como crean realidades que eles e elas mesmos e mesmas respectan como válidas, como cren “verdades” emitidas entre elas e eles sen fundamento, como subscriben a palabra de seus compañeiros por moi absurda que semelle…

Afortunadamente para eles atópanse na fase psicolóxica previa á adolescencia; o transo determinante cara a idade adulta onde, se todo vai ben e a educación é a axeitada, estas arestas se pulirán para amosarnos uns auténticos homes e mulleres pensantes, prudentes e xuizosos.

O desacougante é observar criaturas humanas que entraron de longo na idade dos adultos e seguen a amosar comportamentos desafinados que os abocaron “perpetuamente” a vivir a vida  no xardín de infancia, e sen consentir que a vida pase por eles. Quedo con estes últimos adultos para explicarme a min mesmo como serían os suxeitos que testemuñan avistamentos de ovnis, fantasmas, espíritos e toda esa tralla que tanto alimenta a algúns e tanto divirte a outros, e que a este que subscribe preocupa porque, sen negar unha fenomenoloxía que non testemuñei nunca, non me digan que a temática paranormal non semella “carne” de persoas que magnifican os feitos por moi nimios que sexan, distorsionan a realidade a partires duns feitos dados que non comprenden moi ben, fan xuízos de valor sen datos abondo, prexulgan, crean realidades que eles e elas mesmos e mesmas respectan como válidas, cren “verdades” emitidas entre elas e eles sen fundamento, subscriben a palabra de seus compañeiros por moi absurda que semelle… Nun vórtice de inmatureza que é consecuencia, probablemente, dun déficit educativo. Que si, Cuarto Milenio, Más Allá, Año Cero, La otra realidad, etc, que si.

J. E. Bóveda

Nota: o texto móvese en hipóteses ousadas.

Hai pouco que me decatei, nun encontro comigo mesmo, de que as influencias do artista, que algúns deostan, son indicador dun aperturismo necesario e un arrequecemento que enaltece a obra de arte. Para nada é malo, por exemplo, ver a Roberto Bolaño en Xosé Carlos Caneiro, a Sócrates en Platón, ou todo o cinema dos anos setenta de baixos orzamentos en Quentin Tarantino.

Mágoa debía de ser, cando un artista rupestre se enfrontaba a un lenzo pétreo, saber que as únicas influencias posibles eran as de outras pinturas rupestres, de trazos esmirrados e puerís aparencias no amencer da humanidade, ou cando os artistas exipcios non eran quen de saír de seu canon estático de debuxo de perfil, porque quizais se arrodeaban sempre dos mesmos modelos, e a falta de contacto con outras civilizacións e artes os obrigaba a mirarse (artisticamente) o embigo, ou cando os gregos estableceron o canon proporcional, que pensaron único e irrevogable e, por iso quizais, todos os artistas parían obras de semellante factura.

Pero a parte magnífica de que os artistas dun período histórico pariran similitudes artísticas (debuxos de La Codorniz, debuxos dos libros de texto dos anos 70 do século XX…) é que se adscriben a esas épocas e se amosan como sinais de identidade histórica. O que ocorre, precisamente, coa arte rupestre, exipcia, grega, romana, etc. Que, aparte de dicirnos que as influencias dos artífices eran escasas noutras fontes que non fosen a idiosincrasia propia, nos deixaron constancia de como se afrontaba a arte (plástica) en distintas épocas determinadas. Outra parte magnífica é que os artistas do suposto ano 2009 desta era poden colocar a man en viseira sobre a fronte e mirar tanto atrás canto súa ansia por buscar influencias o requira.

Hai tempo que pasou dos corenta e cinco anos, pero “procesa” como un adolescente. É hedonista ate absurdos extremos, conseguiu un posto de traballo con fraco esforzo, aproveitando o clientelismo e as redes de influencias que contextualizan á nosa crebada Gallaecia e que teñen fío directo coa súa familia. Como todo o que ven dado, non se esforza demasiado por mantelo. Porque sabe que ese traballo é substituíble  por outro saído da rede de influencias, como se se tratase dunha máquina expendedora de postos de traballo. Do mesmo xeito cás posesións materiais, que non coida porque sabe que pode adquirir outras. E abúrrese, e adquire novas posesións das que descoñece a utilidade, pero que se lle antollan porque llas ve aos outros. E conduce a máis de douscentos por hora por tres razóns principalmente: a primeira porque se se esnafra e sobrevive pode cambiar de coche, a segunda porque conduce en consonancia á sociedade Express e ultra rápida na que vive, e a terceira porque non lle foron inculcados valores tan básicos coma o autocontrol ou a empatía por ter, quizais, proxenitores infervibles.

O infervible non valora nada, e ademais prexudica ao próximo para sacar beneficio el mesmo, porque pensa que o mundo todo está cheo de humanos que prexudican ao próximo para sacar beneficio eles mesmos; vaites, que rouba porque xulga sumarísimamente que todos rouban. Concibe as amizades única e exclusivamente polo propio interese e conxuga marabillosamente os verbos da primeira conxugación fagocitar, vampirizar, aproveitar… descoñece as probas de acceso á felicidade porque confunde profusamente tal palabra con hedonismo; que lle fai ter unha fobia atroz aos compromisos, non é quen de cumprir a palabra e é amante dos trámites burocráticos que lle provean garantía “social”, regalías, privilexios…  dereitos en definitiva. Nunca, nunca obrigas, pois estas resérvanas para os “pringaos”. Pensa que un bo traballo é aquel no que non se fai nada, está amansado por ser consumidor ate a náusea de cibersexo tras aborrecer á parella tras vela ano tras ano (cansouse dela como se pode cansar do coche, do teléfono móbil, da cámara de vídeo ou do DVD). Pero o caso é que está amansado e adocenado e atúraa a berros covardes pero tampouco se quere desligar dela porque cre que é unha posesión; algo que lle pertence. Non sabe, en absoluto, mirar dentro de si nin recoñecer os erros.

Un “pringao”

Nota preliminar: onde pensa que ve ego vexa quizabes sentido común.

Un poema precioso de Borges titulado O Golem di que se o nome é o arquetipo da cousa, nas letras de “rosa” está a rosa, e todo o río Nilo na palabra “Nilo”. E como arquetipos que quizais son, non deberían ser susceptibles de cambio. Pois si cambiaramos Nilo por Miño, na palabra Miño estaría todo o Miño, pero non todo o Nilo. Ou o propio se facemos o cambio de Rosa por papoula, por exemplo, que toda a papoula estaría na palabra papoula e non na palabra rosa. É que a nomenclatura, o nome, o apelativo, o marbete se queren, non é algo que se preste ás vicisitudes. O que está, está, e deixémolo estar.

Eu non son menos galego por non cambiar meu nome polo de Xurxo. Pois supoño que todo Jorge está contido na palabra Jorge, e pérdome en min mesmo e sufro crise de identidade ao buscar o que estaría contido nas letras de “Xurxo”. Son actitudes que respecto nos outros pero non quero para min, pois me fai sentir que o que lle debemos ao noso galego querido se susana trastocando nosa nomenclatura. Algo así como desatender a un fillo durante vinte anos e logo tentar resarcirse nun día. Falar si, pero o que está deixémolo estar.

Non son de trastocar miña nomenclatura, que por outra banda recoñezo un alegato en favor da liberdade de expresión; de expresión que eu non escollín. Digamos que seguín á hora da afirmación persoal un camiño similar ao que escolleu o pouco coñecido escritor Eliodoro Puche, que decidiu, na honra á súa nai analfabeta que comía a “H” nas perentorias cartas que cambiaba co seu fillo, escribir Eliodoro sen ela. Meus pais, nun tempo de complexos lingüísticos, represión e ignorancia, asentáronme no rexistro civil como Jorge Emilio Bóveda. Sendo ela galego falante e el case, e tan galegos coma o mais galego dos galegos. Unha honra e un respecto cara eles. Chámome Jorge Emilio, Jorge Emilio Bóveda.

Todo Jorge Emilio nas letras de “Jorge Emilio”

Sempre sentín que o tempo atmosférico era un condicionante fundamental para o estado de ánimo; que del dependía o pleno equilibrio interno. E podo corroboralo con estas nubes pouco agarimosas, este frío case déspota e esta auga acaparadora que só concita os foros interiores á lectura. Quizais de contos. De contos contados para nós ignorantes da realidade que se suspende neles. Seica os artífices dos contos sabían o que facían cando os escribiron. Seica eran axudas para o transo terrible da nenez ao mundo dos idiotas.

Outubro entra tristeiro asubiando unha cantata ao peor desafinada, como banda sonora a unha realidade que semella de conto infantil; só semella. Unha realidade de barcos e piratas e barcos pirata, de guerreiros innobres de segunda. Guerrilleiros. Cabaleiros andantes que xa só son andantes. Princesas asasinadas, case sempre por príncipes ocres; infelices. Meigas e bruxos de escaso mérito; taumaturgos de CCC. Castelos expugnables, quizais hondureños. Castelos inexpugnables, francamente galegos. Monstros varios, abundantes, ás veces con medo dos monstros, ás veces oufanos por seren equivocados monstros en contos trabucados. Hansel e Gretel sen perigo por estaren ao acubillo no piso de mamá xogando coa inefable Wii. Dos tres porquiños prefiro non falar, pense vostede neles. Casas encantadas… de estar pechadas por dentro. O traxe novo do emperador foi un regalo do seu xastre entre unha manchea de agasallos larpeiros. Brancaneves e os tres ananiños quedaron abraiados por un ERE que guindou ao paro a catro dos ananos. Xa ninguén cre neles.

O irman “bastardo” dos contos é o cómic. Que nos di coa súa retahila visual que os súper heroes non existen e quen sabe se nós tampouco. O capitán América é só Obama e grazas. O home non araña, mata. A muller si é unha Marabilla pero ninguén o sabe. O home invisible vive en África. Os catro fantásticos dedícanse á política e non son tan fantásticos. A patrulla X está en calquera conflicto intestino. A masa somos todos, e de incribles nada. Superman só no maxín de Nietzsche. O home de ferro vive na franxa de Gaza. O lóstrego humano goberna calquera país occidentalizado, fai acto de presencia e desaparece.  Así estamos, vivindo unha ficción desvirtuada  máis real co que sería desexable. E seguiremos pois humanos somos e no camiño nos atoparemos. De camiño á moralexa.

Un contacontos mediocre

A teoría da relatividade de Einstein é unha teoría; esa que, mais ou menos e entre outras cousas, enuncia que o tempo é relativo; que a medida que aumentamos a velocidade o tempo deslígase dela. De tal xeito que se enviasemos un cosmonauta a unha viaxe interestelar a Próxima Centauri á velocidade da luz, ao regresar nós seríamos na Terra quince ou vinte anos mais vellos e por el quizais só pasaran cinco anos de vida.

Realmente non deixa de ser unha andrómena que máis andrómena se volve cando o que a procesa é un suxeito coma min, para o que a física é e será unha auténtica ciencia oculta (non cheguei ao 2 no exame de selectividade). Pero si lle atopo xeito cando a converto nunha sorte de pseudoteoría do relativismo, e nunha présa do demo aproveito ao máximo o rendemento do motor de meu coche para cubrir a distancia entre o punto A e o punto B e comprobo que tardo practicamente o mesmo que cando vou relaxado, escoitando a voz de Borges, Bioy Casares ou tantos outros no aparato de radio. Por que será? Pois porque no océano do absoluto xorden ínsulas do relativo. E podo dicir coma o Einstein que o tempo, sen saber NADA de física, burro e lego como son, éo. ABSOLUTAMENTE convencido estou de RELATIVIDADE tal.

un relativo

Sen ser grande seguidor de Sigmund Freud, pois son dos que opinan que súa teoría da psicanálise fundaméntase na súa propia personalidade, quedo coa audacia dos tres sistemas de fama universal que atribuíu á personalidade humana: o elo, o ego e o superego. Grosso modo o “elo” sería a parte primitiva, innata e desordenada da personalidade, que comprende todo o herdado e representa impulsos, desexos e necesidades máis elementais (busca de sexo, necesidade de comida, agresividade…). O “ego” e a parte da personalidade que tenta cumprir de xeito realista os desexos e demandas do “elo” co mundo externo, conciliándose a un tempo coas esixencias do “superego”, que non é máis ca imaxe ideal que o individuo se forma de si mesmo como unha conciencia moral que controla e modera os instintos.

Hai un personaxe novelesco chamado Pastor Páez, que sae na triloxía de novelas de J. E. Bóveda (e NON alter ego deste): Proyecto Allende, Efecto Sufijo e El tercer motivo, que ten moito que ver cos sistemas freudianos e que —penso— reflicte ao humano medio en detrimento do arquetipo ideal de persoa, a que ten o “ego” completamente equilibrado sobre o “elo” e o “superego”. A saber: Pastor Páez herdou de seus devanceiros a tenacidade, a perseveranza. Naceu cos desexos de calquera persoa e ten as necesidades máis elementais (encántanlle as mulleres, é de natural covarde…). Pola banda do “ego” Pastor Páez tenta cumprir realmente os seus devezos máis politicamente correctos, o ético e xusto cara afora, pero non quere unirse a unha muller porque, segundo el, dese xeito nunca saciaría súa sede. E segundo o “Superego” ten unha ansia irrefreable de darse a ver á sociedade como alguén que todo soluciona co don da palabra, persuasión, sentido común, raciocinio e sen un mínimo albisco de violencia. E anula da vida pública todo o que teña que ver coa muller. Quere darse a ver como un cultivado, un ser na antesala do universal coñecemento. Esto, unido á súa profesión de policía nacional, desemboca nunha personalidade inmatura, inestable, fráxil, traxicómica, dúctil e pusilánime.

Cantas veces somos Pastor Páez! Cantas veces evitamos o conflito pola maldita impostura e o verniz do “superego”! Cantas veces calamos por non falar ou falamos por non estar calados! Cantas veces damos a cara cos cuartos traseiros sen limpar! Cantas veces pomos escola sen saber ler! Cantas veces nos facemos o centro de atención! Cantas veces criticamos ao veciño por comer pan duro e duro pan comemos! Superego. Cada un ten o seu, e non hai dous iguais. Superegos. Malditos. Malditos superegos!!!.

Bernizado en superego